سرمایه اجتماعی یکی از بنیان های توسعه روستایی بوده و نقش اساسی در توسعه اجتماعات روستایی دارد. به همین منظور تلاش شده است وضعیت سرمایه اجتماعی در روستاهای شهرستان ملکشاهی به عنوان پیش زمینه توسعه مورد تحلیل قرار گیرد. سرمایه اجتماعی در این پژوهش در سه بعد مشارکت اجتماعی، انسجام اجتماعی و اعتماد اجتماعی مورد سنجش و تحلیل قرار گرفته است. روش پژوهش پیمایش و جامعه آماری ساکنان روستاهای زیر 20 خانوار شهرستان ملکشاهی است. حجم نمونه برابر با 238 نفر از ساکنان روستاهای شهرستان ملکشاهی است که با جدول مورگان تعیین شده است. روش نمونه گیری نیز تصادفی است. یافته های پژوهش نشان داد که در بین ابعاد سرمایه اجتماعی، میزان انسجام اجتماعی نسبت به ابعاد مشارکت اجتماعی و اعتماد اجتماعی بالاتر است. رتبه بندی روستاهای مورد بررسی نشان داد که روستاهای وری علی نظر و گل گل علیا دارای بالاترین سرمایه اجتماعی و روستاهای درگه و پل شکسته نیز پایین ترین سرمایه اجتماعی را دارا هستند. وضعیت سرمایه اجتماعی به تفکیک دهستان نیز نشان داد که دهستان کبیرکوه دارای بالاترین میزان سرمایه اجتماعی و دهستان شوهان پایین ترین میزان سرمایه اجتماعی را دارد.

زمینه و هدف: در کشور ما نان یکی از مهمترین منابع غذایی را تشکیل می دهد. بهداشت نان از اهمیت بالایی برخوردار است و یکی از مهمترین موارد قابل توجه، بهداشت نانوایی هاست. مطالعه حاضر با هدف بررسی وضعیت موجود نانوایی های شهرستان ملکشاهی انجام شد. مواد و روش ها: این مطالعه به صورت توصیفی-مقطعی در شهرستان ملکشاهی در سال 1400 انجام شد. همه ی نانوایی های فعال موجود در سطح شهر ملکشاهی (تعداد 52 واحد) به روش سرشماری مورد بررسی قرار گرفت. سپس با استفاده از چک لیست بازرسی بهداشتی نانوایی سنتی اطلاعات از نانوایی های شهرستان ملکشاهی جمع آوری شد. داده های جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار Excel مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: نتایج نشان دادند که از نقطه نظر بهداشت فردی، بهداشت مواد غذایی، بهداشت ابزار و تجهیزات و بهداشت ساختمان به ترتیب، 79/73، 68/37، 55/59 و 71/1 درصد دارای وضعیت مطلوب می باشند و میانگین کل رعایت شاخص های بهداشت محیط در نانوایی های شهرستان ملکشاهی برابر با 68/69 درصد گزارش گردید. نتیجه گیری: جهت ارتقاء و بهبود وضعیت بهداشتی پیشنهاد می شود، بازرسان واحد ایمنی و بهداشت محیط در مراکز بهداشتی ضمن اعمال قوانین سختگیرانه تر بویژه در زمینه توجه به بخش بهداشت ابزار و تجهیزات مورد استفاده در نانوایی ها، با نظارت و کنترل مستمر این اماکن و تدوین قوانین عملی و نظارت بر اجرای آن ها و نیز ارائه آموزش های مناسب به متصدیان نانوایی ها، سلامت نان را بعنوان قوت غالب مردم تضمین نمایند.

پژوهش حاضر درصدد است دلایل چندزنی را در نظام معنایی زن دوم باز یابد. درک وضعیت زنان که در خانواده نقش اساسی برعهده دارند، از اهمیت بسزایی برخوردار است. معمولاً در جامعه دید منفی نسبت به زنانی که همسر دوم می شوند، وجود دارد و آن هم به این دلیل است که همگی بر این عقیده اند که آنها کانون گرم خانوادهای را با ورود خود به تباهی می کشانند؛ اما هیج گاه از خود نمی پرسند که چرا یک زن حاضر می شود خود را در این موضع اتهام که برای خود او نیز دشواری هایی را به همراه دارد، قرار دهد. این پژوهش به دنبال جواب این سؤال و دلایل آن می باشد. این پژوهش مبتنی بر روش شناسی کیفی است و جهت تجزیه و تحلیل داده ها و ارائه نظریه نهایی از روش نظریه زمینه ای یا بنیادی استفاده کرده است. تکنیک جمع آوری مورد استفاده در این پژوهش، مصاحبه عمیق می باشد. مشارکت کنندگان شامل 23 نفر از زنانی است که همسر دوم هستند و در شهرستان ملکشاهی استان ایلام زندگی می کنند. نتایج پژوهش شامل 6 مفهوم )سن بالا، اجبار، بیوه بودن، تقدیر و سرنوشت، فقر مالی و داشتن علاقه به مرد ( می باشد. براساس این مفاهیم به سه مقوله عمده )زمینه های اجتماعی، جامعه پذیری و کلیشه های فرهنگی( دست یافتیم. در انتها نیز « مردسالاری» به عنوان مقوله هسته شناسایی گردید. براساس یافته های به دست آمده، می توان گفت ساختار قدرت در خانواده بیشتر به سود مردان است که این امر به نوبه ی خود بر تمامی ابعاد زندگی دختران و زنان این خانواده ها سایه می افکند.

توسعه روستایی، گشودن گره های معیشتی پیش روی این جوامع به دست خود آن ها است و امکان مداخله و تعریف مسائل برای جوامع روستایی بدون توجه به ادراک آن ها از نیازهایشان کاری بیهوده و از پیش شکست خورده است؛ لذا برای تحقق توسعه پایدار روستایی، شناخت مسائل اساسی این جوامع از نظرگاه اجتماعات محلی و شناخت ادراک آن ها از مسائل و نیازهای خود، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. مقاله حاضر با هدف ادراک و تصور اجتماعات محلی از نیازهای خود و نحوه اولویت بندی آن ها تدوین شده است. روش پژوهش کیفی و متکی بر تشکیل گروه های متمرکز و بحث های گروهی است. میدان مطالعه، روستاهای شهرستان ملکشاهی (27 روستا) است. برای تشکیل گروه های کانونی تلاش شده است از همه اقشار اجتماعات روستایی اعم از دامدار، کشاورز، کارگر، جوانان، زنان و کارمندان در گروه حاضر باشند. تعداد گروه های متمرکز تشکیل شده نیز، 27 گروه است. یافته ها نشان داد که شش دسته نیاز در روستاهای شهرستان ملکشاهی از نظرگاه اجتماع محلی قابل شناسایی است که عبارتند از: نیازهای تأسیساتی، نیازهای شبکه معابر، نیازهای خدماتی، نیازهای اقتصادی، نیازهای کشاورزی و نیازهای نهادی. براساس نوع و توزیع نیازها می توان نتیجه گرفت که جنس نیازهای روستاهای شهرستان ملکشاهی تا حدود زیادی با یکدیگر همخوان بوده و بخش قابل توجهی از آن ها مربوط به نیازهای زیرساختی است که بیشتر با کیفیت و امکان زیست آن ها ارتباط دارد. همچنین ذهنیت جامعه روستایی ملکشاهی درباره نیازها نشان می دهد که این اجتماعات نقشی برای خود و اجتماعات روستایی در حل این مسائل قائل نیستند و به نوعی تلاش دارد با این مکانیزم مسائل خود را فرافکنی و از خود سلب تقصیر کند.

سابقه و هدف: به منظور بررسی الگوی مکانی تغییر پوشش جنگلی برای شهرستان ملکشاهی در استان ایلام طی دوره 1355 تا 1393 از روش مدل سازی رگرسیون لجستیک استفاده شد. مدل رگرسیون لجستیک قادر است ارتباط بین تغییر پوشش جنگلی (متغیر وابسته) و عوامل موثر بر آن (متغیرهای مستقل) را به خوبی تبیین کند.مواد و روش ها: برای بررسی تغییرات پوشش جنگلی، تصاویر ماهواره لندست 1 سنجنده MSS مربوط به سال 1355 و تصاویر ماهواره لندست 8 سنجنده OLI مربوط به سال 1393 مورد پردازش و طبقه بندی قرار گرفتند. تصاویر مورد بررسی به دو طبقه جنگل و غیرجنگل طبقه بندی شدند. به منظور بررسی عوامل تخریب، نقشه تغییر پوشش جنگلی با متغیرهای مکانی فیزیوگرافی و انسانی وارد مدل شد.یافته ها: ارزیابی مدل رگرسیونی برازش داده شده با شاخص های ROC (معادل 0.8210) و Pseudo-R2 (معادل 0.2514) بیانگر قابلیت بالای مدل جهت توصیف تغییرات و تعیین مناطق مستعد تغییر می باشد. نتایج نشان می دهد که در طول دوره 38 سال حدود 26491.9 هکتار از سطح جنگل های منطقه کاسته شده است.نتیجه گیری: با توجه به نتایج مدل سازی مشخص شد که به ترتیب عوامل ارتفاع از سطح دریا، عمق خاک، فاصله تا حاشیه جنگل، جهت شیب، شیب زمین، فاصله تا آبراهه، توزیع پراکنش جمعیتی، فاصله تا جاده و روستا بیشترین تاثیر را بر کاهش پوشش جنگلی در شهرستان ملکشاهی دارند. نتایج این تحقیق می تواند در برنامه ریزی های آتی منطقه که با تغییرات پوشش گیاهی/ کاربری اراضی مرتبط است، مدنظر قرار گیرد.

عدم مشارکت جوامع محلی و مشارکت های منفعلانه در مدیریت منابع طبیعی و نبود زمینه های مدیریت بومی و عدم استفاده موثر از جوامع محلی در تصمیم سازی، تصمیم گیری و عدم حضور ذی نفع ها، ذی نفوذها و تصمیم گیران محلی در برنامه های حفاظت آب و خاک موجب ناکارآیی برنامه های دولتی در حفاظت منابع طبیعی گردیده است. بنابراین این پژوهش به دنبال یافتن پاسخی مناسب جهت این سوال است که چرا بهره برداران شهرستان ملکشاهی نسبت به شرکت در طرح مدیریت چرا در محدوده عرفی خود اقدام نموده و برخی دیگر تمایل چندانی به مشارکت در این کار ندارند؟ این پژوهش از لحاظ میزان نظارت و درجه کنترل میدانی و از نظر نحوه گردآوری داده ها توصیفی-پیمایشی است و جامعه آماری آن را تمامی بهره برداران طرح های مرتعداری شهرستان ملکشاهی تشکیل دادند که 251 نفر بودند. حجم نمونه بر اساس جدول مورگان و تاکمن 152 نفر به روش تصادفی ساده انتخاب شد و برای گردآوری داده ها از پرسشنامه استفاده گردید. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که عوامل مدیریتی، اقتصادی، اطلاعاتی و ارتباطی، آموزشی-ترویجی و فرهنگی به ترتیب مهمترین عوامل موثر بر پذیرش سیستم مدیریت چرا می باشند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

هدف از انجام این پژوهش، بررسی اثرهای اجتماعی زوال جنگل های بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) از دیدگاه جنگل نشینان بود. جامعه آماری پژوهش، 216 نفر از جنگل نشینان شهرستان ملکشاهی استان ایلام بودند که با استفاده از فرمول کوکران برآورد و به روش نمونه گیری طبقه ای- تصادفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسش نامه ای بود که بر اساس بررسی پیشینه پژوهش و مصاحبه با کارشناسان تدوین شد. بر اساس تحلیل عاملی، اثرهای اجتماعی زوال جنگل های بلوط بر زندگی روستاییان شهرستان ملکشاهی در هشت عامل خلاصه شدند، بدین ترتیب که 12.60 درصد از واریانس کل به عامل کاهش کیفیت زندگی، 10.64 درصد به کاهش مسوولیت پذیری، 9.88 درصد به کاهش مشارکت اجتماعی، 9.70 درصد به کاهش اعتماد اجتماعی، 8.56 درصد به کاهش شبکه روابط اجتماعی، 6.94 درصد به تغییر نگرش به شغل کشاورزی و دامپروری، 6.78 درصد به کاهش رضایت از دولت و 4.91 درصد به عامل افزایش مهاجرت مرتبط بودند. عامل های مذکور 70.02 درصد از کل واریانس را تبیین کردند. بنابراین، بیشترین تاثیر اجتماعی زوال جنگل های بلوط بر کاهش کیفیت زندگی جنگل نشینان بود.

هدف از این پژوهش شناسایی مشکلات و مسائل روستاهای دهستان گچی از نظرگاه روستاییان، آگاهی از نگرش آنها نسبت به ریشه و علت مشکلات مبتلابه خود و همچنین پیامدهای احتمالی این مشکلات در حیات اجتماعی حوزه مورد مطالعه است. برای تحقق این هدف از روش کیفی و به طور خاص از جلسات کانونی، مصاحبه نیمه­ساخت­یافته و مشاهده استفاده شده است. میدان پژوهش شامل روستاهای دهستان گچی است. برای تحلیل داده­های گردآوری شده از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شد. نتایج نشان داد که کمبود چراگاه و تخریب مراتع، کمبود علوفه، کمبود شدید آب شرب و آب دام، بیکاری، تخصص و مهارت پایین، نامناسب بودن راه­های ارتباطی بین روستاها و مرکز شهرستان، نامناسب بودن راه­های بین مزارع، فقدان امکانات خدماتی و پوشش پایین تلفن همراه و اینترنت،  عدم ارائه خدمات بهداشت و سلامت از عمده­ترین مشکلات شناسایی شده در روستاهای دهستان گچی است. ریشه بسیاری از این مشکلات در مواردی مانند فقدان زیرساخت­های آموزشی، رفاهی و خدماتی، نبود زیرساخت­های بهداشتی، کمبود نیروی انسانی ماهر درمانی برای ارائه خدمات بهداشتی، خشکسالی و خشک شدن چشمه­ها، کم­توجهی مسئولین، دور افتادگی و عدم دسترسی به روستاها،  ... نهفته است. فقر،  فرسایش خاک و پایین آمدن کیفیت زمین­های کشاورزی، تشدید بی­سوادی، مهاجرت به شهر، گسترش دزدی، نزاع بین فردی و اختلافات طایفه­ای، سست شدن بندهای خانوادگی، فشار روانی و استرس، پرخاشگری و افزایش خشونت و ... از مهم­ترین پیامدهای مشکلات موجود است که باعث تشدید آسیب ­های اجتماعی، اقتصادی، طبیعی و روانی در دهستان گچی شده است.